عزيز الدين النسفي ( مترجم : دهشيرى )
55
مجموعه رسائل ( كتاب الإنسان الكامل ) ( فارسى )
ويژگى اين مجموعه مشابه ويژگى انسان است . برعكس مجموعهء اخير ، گويى يك كلّ واحد را تشكيل مىداده است ، ولى متأسّفانه ، بهنظر نمىرسد كه بهطور كامل به ما رسيده باشد . رسالهء 11 ، كه تنها در نسخهء C نقل شده است ، ممكن است اصالت داشته باشد . وضع مزبور در منازل 9 و 10 مشكوك است . در مقابل ، وجود « مقدّمه » تنها در نسخهء V گواهى داده شده است . وضع متن آن به ما امكان نداد تا آن را نشر كنيم . اين مقدّمه شامل ديباچهاى است كه مؤلّف در آن اظهار مىدارد كه ده « منازل » وجود دارد ، ولى در نگاشتههايى كه وى تاكنون تصنيف كرده ، تنها چهار منزل را توانسته است عرضه كند ، و نيز شش فصل كه از مقدّمهء كتاب مقصد اقتباس كرده است ، بدين ترتيب : فصل 1 ، فصل 2 و فصل 2 - فصل 3 . فصل 3 - فصل 4 . فصل 4 - فصل 4 . فصل 5 - فصل 5 . فصل 6 - فصل 7 . متن فصل اخير بسيار بيشتر به متن فصول مطابق با آن در مقصد و در انسان نزديك است . بهطورى كه از فهرست رسالههاى اين مجموعه برمىآيد ، متن V وضع نامطلوبى دارد . 3 . « مبدأ و معاد » اين مجموعهء سوّم دستكم نظير مجموعهء قبل به صورتى نامطلوب منتقل شده است ، هيچ نسخهء خطى آن حاوى مقدّمه يا خاتمه نيست . و تنها نسخهاى خطّى كه صورت كاملى از آن را شامل است ، مقدّمه در « جلد دوّم » آمده است ، ولى بيشوكم با « جلد دوّم » « انسان » مطابقت دارد . تقسيم منازل از هر لحاظ روشن نيست و گويى به ترتيب ذيل باشد : 1 : علما . 2 : جوانان اهل تصوّف ( ؟ ) 3 : پيران اهل تصوّف ( ؟ ) 4 : حكما . 5 : تناسخ . 6 : وحدت 7 : وحدت . B - نسخهء ولى الدّين افندى ، شمارهء 1767 ، 278 الف - 333 الف . ولىّ الدّين افندى . شمارهء 1995 ، 132 ب - 171 ب . در اين نسخههاى خطى كه متن يكسانى به دست مىدهند ، نسخهء اوّل به نسخهء دوّم وابسته است ، تنها يك حرف اوّل كلمه اقتباس شده است . اين حرف اوّل در مرحلهء عمل ، هميشه معرّف حرف اوّلى است كه صور مختلف آن بطور كامل ذكر شده است . اين حرف نخستين ، بنابه دلائل مسلّم و واضح با حرف اوّلى كه در بخشى از همين نسخه اقتباس شده كه حاوى « منازل » مىباشد ، تفاوت دارد . متن آن نيز وضع ناگوارى دارد و بخشهايى از رساله گاهى جابهجا شده است . ترتيب رسالهها بدين قرار است : جلد دوّم : 3 ، 1 - 28 و 5 ، 11 - 23 ، 28 ، 6 ، VX ، 1 - 9 ( به جز قسمت آخر آن ) و 3 ،